Tuyến đường Biển Bắc: Vũ khí chiến lược của Nga tại Bắc Cực của Nguyễn Như Quỳnh, K22 – Khoa Quan Hệ Quốc Tế, UEF
CIS-Trong bức tranh sức mạnh biển toàn cầu, Bắc Băng Dương hiện hữu như một khu vực cạnh tranh địa chính trị mới, khi các tuyến đường giao thương đang dần được thành hình dưới ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Bài viết mang đến cho độc giả một góc nhìn khái quát về diễn biến của đấu trường sức mạnh biển, đặc biệt giữa Nga và Mỹ tại vùng biển lạnh giá này.
Nguồn ảnh: Internet
Bắc Cực – vùng đất của cơ hội và cạnh tranh
Khi băng tan nhanh vì biến đổi khí hậu, Bắc Cực không còn là vùng đất xa xôi băng giá mà đang trở thành tâm điểm chiến lược toàn cầu. Theo Antrim (2010), nơi đây sở hữu nguồn tài nguyên khổng lồ và là tuyến hàng hải mới giúp rút ngắn quãng đường giữa châu Âu và châu Á. Trong đó, Tuyến đường Biển Bắc (Northern Sea Route – NSR) dọc theo bờ biển Nga được xem là “con át chủ bài” trong chiến lược của Moscow.
Bắc Cực – nguồn sức mạnh biển của Nga
Điều thú vị là, với Nga, kinh tế và quân sự tại Bắc Cực không thể tách rời nhau. Liu & Kronbak (2009) chỉ ra rằng việc phát triển NSR trở thành một “xa lộ hàng hải mới” sẽ đem lại lợi ích kinh tế, nhưng để duy trì hoạt động ổn định, Nga cần sức mạnh hải quân. Ngược lại, sự hiện diện quân sự lại củng cố giá trị thương mại của tuyến đường này. Nói cách khác, NSR vừa là tuyến thương mại, vừa là công cụ củng cố “sức mạnh biển” của Nga.
Nga coi NSR là chìa khóa củng cố vị thế cường quốc biển. Như Bhagwat (2022) phân tích, khi tuyến đường này dần khả thi quanh năm, Nga đầu tư mạnh mẽ vào tàu phá băng hạt nhân, cảng biển và căn cứ quân sự để đảm bảo kiểm soát hoàn toàn khu vực. Đồng thời, việc khôi phục các căn cứ thời Liên Xô và tăng cường tuần tra cho thấy Moscow xem NSR không chỉ là tuyến vận tải kinh tế mà còn là hành lang chiến lược gắn liền với an ninh quốc gia.
nguồn: internet
Đấu trường ‘Sức mạnh biển’
Từ sau năm 2014, khi quan hệ Nga – phương Tây căng thẳng, Bắc Cực trở thành “đấu trường” mới. Theo Kjellén (2022), Nga triển khai tàu ngầm, hệ thống phòng không và radar dọc vùng biển này để bảo vệ lợi ích của. Sự hiện diện quân sự không chỉ bảo vệ hoạt động thương mại mà còn gửi thông điệp răn đe rõ ràng tới các đối thủ, đặc biệt là Mỹ và NATO, rằng Nga sẵn sàng bảo vệ vùng ảnh hưởng của mình.
Nguồn: intenet
Tuyến đường Biển Bắc là biểu tượng cho cách Nga kết hợp giữa lợi ích kinh tế, tham vọng quyền lực và chiến lược an ninh trong thế kỷ 21. Khi Bắc Cực tiếp tục tan băng, cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc – đặc biệt là Nga và Mỹ – sẽ còn gay gắt hơn, khiến vùng đất lạnh giá này trở thành đấu trường địa chính trị mới của thế giới và là nơi để các cường quốc toàn cầu thử sức và phô diễn sức mạnh của mình.
Tài liệu tham khảo
- Antrim, C. L. (2010). THE NEXT GEOGRAPHICAL PIVOT: The Russian Arctic in the Twenty-first Century. Naval War College Review, 63(3), 14-38. http://www.jstor.org/stable/26397122
- Bhagwat, J. V . (2022). Arctic military posturing and its influence on the development of the Northern Sea Route. Arctic and North, 48(48), 77-102. https://doi.org/10.37482/issn2221-2698.2022.48.91
- Bykova, A. (2025, September 2). NATO has always been an Arctic Alliance (Part II). The Arctic Institute – Center for Circumpolar Security Studies. https://www.thearcticinstitute.org/nato-arctic-alliance-part-ii/
- Kjellén, J. (2022). The Russian Northern Fleet and the (Re)militarisation of the Arctic. Arctic Review on Law and Politics, 13, 34-52. https://www.jstor.org/stable/48710657
- Liu, M., & Kronbak, J. (2009). The potential economic viability of using the Northern Sea Route (NSR) as an alternative route between Asia and Europe. Journal of Transport Geography, 18(3), 434-444. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2009.08.004
- Ncqt. (2024, January 14). Tuyến đường biển Á – Âu qua Bắc Băng Dương: Thách thức và triển vọng. Nghiên Cứu Quốc Tế. https://nghiencuuquocte.org/2024/01/14/tuyen-duong-bien-a-au-qua-bac-bang-duong-thach-thuc-va-trien-vong/
- Phong, B. B. (2025, February 11). Vị thế của Nga trong cuộc đua tại Bắc cực. bienphong.com.vn. https://www.bienphong.com.vn/vi-the-cua-nga-trong-cuoc-dua-tai-bac-cuc-post486574.html
Nguyễn Như Quỳnh hiện là sinh viên khoa Quan hệ quốc tế, chuyên ngành Phát triển bền vững tại Trường Đại học Kinh tế – Tài chính thành phố Hồ Chí Minh. Như Quỳnh quan tâm đến vấn đề truyền thông quốc tế, cách truyền thông định hình nhận thức công chúng, cũng như vai trò của truyền thông trong các vấn đề toàn cầu.
